top of page

Tâm lý học tích cực là gì? Hướng dẫn rõ ràng về khoa học hạnh phúc

1 phút trước
6 phút đọc

Bởi Ban biên tập Học viện Nghiên cứu Hạnh phúc

Tâm lý học tích cực là lĩnh vực tâm lý học nghiên cứu về những điều khiến cuộc sống trở nên đáng sống nhất. Thay vì chỉ hỏi làm sao để điều trị bệnh tâm thần, tâm lý học tích cực đặt ra các câu hỏi: "Điều gì giúp con người phát triển?" và "Làm thế nào để cá nhân, cộng đồng có thể thăng hoa?" Lĩnh vực này khảo sát những thế mạnh, cảm xúc, và các mối quan hệ giúp chúng ta trải nghiệm sự viên mãn, ý nghĩa, và niềm vui lâu dài.

Tâm lý học tích cực bắt đầu như thế nào

Trong phần lớn lịch sử của mình, tâm lý học chủ yếu tập trung vào bệnh lý: nhận diện và điều trị các vấn đề như trầm cảm, lo âu, và chấn thương tâm lý. Công việc này rất quan trọng, nhưng chỉ trả lời một phần câu hỏi về con người.

Năm 1998, nhà tâm lý học Martin Seligman, lúc đó là chủ tịch Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ (APA), đã kêu gọi một sự thay đổi. Ông lập luận rằng tâm lý học không chỉ giúp con người đi từ đau khổ đến chức năng bình thường, mà còn phải nghiên cứu và dạy điều giúp mọi người sống tốt. Lời kêu gọi đó đã khai sinh tâm lý học tích cực như một ngành khoa học chuyên nghiên cứu hạnh phúc, thế mạnh và sự vận hành tối ưu.

Chủ đề trọng tâm của tâm lý học tích cực

Cảm xúc tích cực (Trụ cột Emotional của SPIRE)

Vui vẻ, biết ơn, hy vọng và bình yên không chỉ là cảm xúc dễ chịu. Chúng ảnh hưởng tới sức khỏe, động lực và sự sáng tạo của chúng ta. Tâm lý học tích cực khảo sát nguồn gốc và cách nuôi dưỡng các cảm xúc này trong đời sống thường ngày, giúp tăng cường trụ cột Emotional của mô hình SPIRE.

Thế mạnh và phẩm chất (Trụ cột Intellectual & Spiritual)

Thay vì chỉ nhìn nhận con người qua khuyết điểm, tâm lý học tích cực nhấn mạnh những phẩm chất như kiên trì, lòng tốt, sự trung thực, và tính ham học hỏi. Khám phá và sử dụng thế mạnh giúp bạn thêm tự tin và hiệu quả, hỗ trợ cả trụ cột Spiritual (biết mục đích sống) và Intellectual (áp dụng những gì bạn học được).

Dòng chảy (flow) và sự nhập tâm (Trụ cột Intellectual & Physical)

Nhà tâm lý Mihaly Csikszentmihalyi mô tả trạng thái “dòng chảy”: say sưa đến mức mất khái niệm về thời gian khi làm một việc gì đó. Dòng chảy xảy ra khi thách thức và kỹ năng gặp nhau, trong thể thao, nghệ thuật, công việc hay học tập. Tạo cơ hội cho dòng chảy giúp củng cố trụ cột Intellectual, và thường là Physical khi có vận động.

Ý nghĩa và mục tiêu (Trụ cột Spiritual)

Một phát hiện trọng tâm của tâm lý học tích cực là ý nghĩa là một trụ cột của cuộc sống hạnh phúc. Ý nghĩa lớn lên khi ta kết nối với điều gì đó lớn hơn bản thân, qua việc phục vụ, học hỏi hoặc xây dựng quan hệ. Đây là trung tâm của trụ cột Spiritual trong SPIRE.

Các mối quan hệ tích cực (Trụ cột Relational)

Chất lượng các mối quan hệ là một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất cho hạnh phúc. Tâm lý học tích cực nhấn mạnh sự kết nối, lòng tốt, biết ơn và tha thứ như những nền tảng của hạnh phúc, nòng cốt của trụ cột Relational.

Sức bật tâm lý (trụ cột Emotional & Intellectual)

Sức bật là khả năng phục hồi sau khó khăn. Tâm lý học tích cực cho thấy sức bật có thể phát triển bằng cách nhìn lại thách thức theo hướng mới, bồi dưỡng sự lạc quan thực tế, và xây dựng hệ thống hỗ trợ.

Tâm lý học tích cực khác gì so với tâm lý học truyền thống

Tâm lý học truyền thống, dựa vào mô hình y học, hỏi rằng: “Điều gì sai và chúng ta sửa như thế nào?” Tâm lý học tích cực bổ sung bằng câu hỏi: “Điều gì đúng và làm sao phát triển nó?” Nó không bỏ qua khó khăn, mà cho rằng cả điểm mạnh và hạnh phúc cũng xứng đáng được nghiên cứu khoa học như đau khổ và rối loạn vậy.

Một số quan niệm sai lầm phổ biến

Quan niệm 1: Chỉ cần nghĩ tích cực là đủ. Tâm lý học tích cực không yêu cầu bạn bỏ qua nỗi đau hoặc giả vờ không có vấn đề. Nó đề cao toàn bộ hệ cảm xúc con người và xem thử thách là một phần tự nhiên của cuộc sống.

Quan niệm 2: Chỉ dành cho người hạnh phúc. Tâm lý học tích cực áp dụng với tất cả mọi người. Kỹ năng như biết ơn, chánh niệm và xây dựng quan hệ sẽ hữu ích cả lúc thuận lợi lẫn khó khăn.

Quan niệm 3: Phớt lờ những khó khăn thực sự. Lĩnh vực này nghiêm túc nghiên cứu về sức bật tâm lý, sự trưởng thành sau sang chấn, và cách biến khó khăn thành một phần ý nghĩa của cuộc sống.

Từ tâm lý học tích cực đến Nghiên cứu Hạnh phúc

Khi tâm lý học tích cực phát triển, đã trở nên rõ ràng rằng hạnh phúc là một chủ đề rộng lớn hơn, bao gồm triết học, khoa học thần kinh, giáo dục, v.v. Tiến sĩ Tal Ben-Shahar, người giảng dạy Tâm lý học Tích cực tại Harvard, nơi lớp học của ông trở thành một trong những lớp phổ biến nhất lịch sử trường, đã góp phần hình thành lĩnh vực mới: Nghiên cứu Hạnh phúc. Lĩnh vực này tích hợp khuôn khổ SPIRE và dựa trên nhiều ngành để đưa ra một bức tranh đầy đủ, thực tiễn về hạnh phúc.

Năm thực hành đơn giản nên thử

  • Viết nhật ký biết ơn (Emotional và Spiritual): mỗi tối, ghi lại ba điều tốt trong ngày và lý do vì sao chúng xảy ra.

  • Lắng nghe chủ động (Relational): ở cuộc trò chuyện sắp tới, hãy lắng nghe với sự tò mò thật sự.

  • Nhận diện thế mạnh (Intellectual & Spiritual): nhận ra lúc nào bạn cảm thấy tràn đầy năng lượng và là chính mình nhất, và sử dụng thế mạnh đó ngày hôm nay.

  • Vận động cơ thể (Physical): đi bộ 10 phút, giãn cơ, hoặc tham gia một hoạt động khiến bạn thấy dễ chịu.

  • Thở chánh niệm (Physical & Emotional): dành năm phút tập trung vào hơi thở, để cho suy nghĩ đến rồi đi.

Câu hỏi thường gặp

Tâm lý học tích cực có giúp cho các vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng không?

Tâm lý học tích cực không thay thế cho trị liệu hay chăm sóc y tế. Nó có thể bổ sung cho trị liệu chuyên nghiệp, và nhiều người nhận thấy các thực hành này giúp tăng cường hạnh phúc bên cạnh các hỗ trợ khác.

Tâm lý học tích cực khác gì với sách tự lực?

Tâm lý học tích cực có nền tảng từ nghiên cứu khoa học. Nó tập trung vào thói quen thực tế và các chiến lược dựa trên bằng chứng, thay vì khẩu hiệu hay lời khẳng định tích cực.

Tâm lý học tích cực có phớt lờ cảm xúc tiêu cực không?

Không. Lĩnh vực này nhận ra mọi cảm xúc đều là một phần của cuộc sống và học cách xử lý nỗi đau và thất vọng là chìa khóa cho hạnh phúc lâu dài.

Mô hình SPIRE là gì?

SPIRE là viết tắt của Spiritual, Physical, Intellectual, Relational và Emotional well-being, năm trụ cột hợp thành phương pháp tiếp cận toàn diện về hạnh phúc do Tiến sĩ Tal Ben-Shahar phát triển.

Bước tiếp theo

Nếu bạn đã sẵn sàng áp dụng những ý tưởng này, hãy khám phá chương trình Chứng chỉ Nghiên cứu Hạnh phúc tại Học viện Nghiên cứu Hạnh phúc và bắt đầu hành trình của bạn hướng tới hạnh phúc lớn hơn.

Đọc thêm

 
 
 

Bình luận


Bình luận về bài đăng này không còn nữa. Hãy liên hệ chủ trang web để biết thêm thông tin.
bottom of page